شنیدن خبر دیابت فرزند برای هر پدر و مادری سنگین است. اما امروز با انسولین‌های جدید، دستگاه‌های پایش قند و آموزش درست، کودکان دیابتی می‌توانند مدرسه بروند، ورزش کنند، بزرگ شوند و زندگی کاملاً فعالی داشته باشند. در این راهنما همه آنچه والدین درباره دیابت کودکان باید بدانند، از علائم و تشخیص تا درمان، تغذیه، مدرسه و دوران نوجوانی را مرور می‌کنیم.
کودکان به چه نوع دیابتی مبتلا می‌شوند؟
بیشتر کودکان دیابتی به دیابت نوع ۱ مبتلا هستند. در این نوع، سیستم ایمنی بدن سلول‌های سازنده انسولین در لوزالمعده را از بین می‌برد و بدن دیگر انسولین کافی نمی‌سازد. علت دقیق آن مشخص نیست و ترکیبی از زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی مثل برخی عفونت‌های ویروسی در آن نقش دارد. دیابت نوع ۱ به دلیل خوردن شیرینی زیاد یا کار والدین ایجاد نمی‌شود و نباید والدین خود را مقصر بدانند.
دیابت نوع ۲ که قبلاً فقط در بزرگسالان دیده می‌شد، امروزه با افزایش چاقی و کم‌تحرکی در نوجوانان هم دیده می‌شود. انواع نادرتر مثل دیابت مونوژنیک یا MODY و دیابت نوزادی هم وجود دارند که تشخیص آن‌ها نیاز به آزمایش ژنتیک دارد. درباره تفاوت انواع دیابت در انواع دیابت نوشته‌ایم.
علائم دیابت در کودکان
علائم دیابت نوع ۱ در کودکان معمولاً طی چند هفته ظاهر می‌شوند و به سرعت شدیدتر می‌شوند. تشنگی زیاد، ادرار زیاد، شب‌ادراری در کودکی که قبلاً خشک بوده، کاهش وزن با وجود اشتهای خوب، خستگی و بی‌حالی از نشانه‌های مهم هستند. در نوزادان و کودکان کوچک، بی‌قراری، پوشک‌های خیلی خیس و عفونت قارچی پوشک ممکن است تنها علائم باشند.
اگر این علائم دیده نشوند و تشخیص به تأخیر بیفتد، کودک ممکن است با تهوع، استفراغ، درد شکم و تنفس سریع یعنی علائم کتواسیدوز به اورژانس برسد. فهرست کامل علائم را در علائم دیابت در کودکان ببینید و درباره کتواسیدوز در کتواسیدوز دیابتی بخوانید.
تشخیص دیابت در کودکان
تشخیص با آزمایش ساده قند خون انجام می‌شود. قند خون تصادفی ۲۰۰ یا بیشتر همراه با علائم، یا قند ناشتای ۱۲۶ یا بیشتر، نشان‌دهنده دیابت است. در کودکی که علائم دارد، نباید چند روز برای آزمایش ناشتا صبر کرد؛ یک آزمایش قند تصادفی و آزمایش کتون ادرار همان روز کافی است. پزشک برای افتراق نوع ۱ و ۲ ممکن است آزمایش آنتی‌بادی‌ها و C-peptide درخواست کند.
درمان دیابت نوع ۱ در کودکان
درمان دیابت نوع ۱ همیشه انسولین است و قرص جایگزین آن نمی‌شود. بیشتر کودکان با روش تزریق چندباره، یعنی یک انسولین پایه روزانه و انسولین سریع‌الاثر پیش از هر وعده غذایی، درمان می‌شوند. پمپ انسولین و سنسورهای پایش مداوم قند هم در کودکان استفاده می‌شوند و کنترل قند را راحت‌تر می‌کنند. جزئیات درمان، فناوری‌ها و آخرین پیشرفت‌ها را در درمان دیابت نوع ۱ در کودکان آورده‌ایم.
پس از شروع انسولین، در برخی کودکان دوره‌ای به نام ماه عسل رخ می‌دهد که نیاز به انسولین کم می‌شود. این دوره موقتی است و به معنای خوب شدن دیابت نیست؛ انسولین نباید قطع شود.
اهداف کنترل قند در کودکان
برای بیشتر کودکان و نوجوانان، هدف HbA1c کمتر از ۷ درصد است، به شرط اینکه افت قندهای مکرر یا شدید رخ ندهد. با استفاده از سنسور قند، هدف این است که دست‌کم ۷۰ درصد زمان شبانه‌روز قند در محدوده ۷۰ تا ۱۸۰ باشد. اهداف هر کودک را پزشک بر اساس سن، شرایط خانواده و خطر افت قند تعیین می‌کند.
تغذیه کودک دیابتی
کودک دیابتی رژیم غذایی جداگانه و محدودی لازم ندارد و همان غذای سالمی که برای کل خانواده مناسب است، برای او هم مناسب است. مهم‌ترین مهارت، شمارش کربوهیدرات است تا دوز انسولین با مقدار غذا هماهنگ شود. شیرینی ممنوع مطلق نیست، اما باید همراه وعده غذایی و با محاسبه انسولین باشد. آموزش شمارش کربوهیدرات را در رژیم غذایی دیابت نوع ۱ و شمارش کربوهیدرات ببینید.
افت قند در کودکان
کودکان کوچک ممکن است نتوانند علائم افت قند را بیان کنند. بی‌قراری ناگهانی، گریه، رنگ‌پریدگی، تعریق، بدخلقی یا خواب‌آلودگی غیرعادی ممکن است نشانه افت قند باشد. والدین، مربیان مهد و معلمان باید روش درمان با قند سریع‌الجذب را بلد باشند. اصول درمان را در افت قند خون توضیح داده‌ایم.
مدرسه، ورزش و زندگی روزمره
کودک دیابتی می‌تواند مثل هم‌کلاسی‌هایش در همه فعالیت‌ها شرکت کند. هماهنگی با مدرسه، داشتن برنامه کتبی مراقبت، دسترسی به قند و آب و اجازه اندازه‌گیری قند در کلاس ضروری است. ورزش برای کودکان دیابتی مفید است، اما پیش از آن قند باید اندازه‌گیری و در صورت نیاز میان‌وعده خورده شود. راهنمای کامل را در مراقبت از کودک دیابتی در مدرسه و خانه آورده‌ایم.
نوجوانی و دیابت
نوجوانی دوره سختی برای کنترل دیابت است. هورمون‌های رشد مقاومت به انسولین را بیشتر می‌کنند، نوجوان می‌خواهد مستقل باشد و گاهی از متفاوت بودن با دوستانش خسته می‌شود. فراموش کردن تزریق، کاهش وزن عمدی با کم کردن انسولین و رفتارهای پرخطر در این دوره شایع است. والدین باید مسئولیت را به تدریج و نه یکباره به نوجوان واگذار کنند و حمایت روانی را فراموش نکنند.
پیگیری‌های منظم
- ویزیت پزشک هر ۳ ماه و آزمایش HbA1c.
- بررسی رشد قد و وزن در هر ویزیت.
- آزمایش تیروئید و بیماری سلیاک در زمان تشخیص و به طور دوره‌ای.
- آزمایش چربی خون و آلبومین ادرار از سنین مشخص.
- معاینه چشم از حدود ۱۱ سالگی یا چند سال پس از تشخیص.
- بررسی محل‌های تزریق و سلامت روان.
چه پزشکی دیابت کودکان را درمان می‌کند؟
درمان دیابت کودکان توسط فوق تخصص غدد و متابولیسم کودکان انجام می‌شود و در شهرهایی که این فوق تخصص در دسترس نیست، متخصص کودکان با تجربه در دیابت درمان را پیگیری می‌کند. کارشناس تغذیه، پرستار آموزش دیابت و روانشناس هم بخشی از تیم درمان هستند. برای پیدا کردن پزشک در شهر خود، فهرست دکتر دیابت کودکان خوب در تهران، دکتر دیابت کودکان خوب در همدان و دکتر دیابت کودکان خوب در گرگان را ببینید.
حمایت از خانواده
دیابت کودک تمام خانواده را درگیر می‌کند. خواهر و برادرها ممکن است احساس کنند توجه کمتری می‌گیرند و والدین ممکن است دچار خستگی و اضطراب شوند. تقسیم مسئولیت‌ها بین پدر و مادر، آموزش یکی از اقوام نزدیک برای مراقبت در مواقع ضروری و ارتباط با خانواده‌های دیگر کودکان دیابتی، فشار روانی را کمتر می‌کند.
پرسش‌های رایج
آیا دیابت کودکان خوب می‌شود؟
دیابت نوع ۱ در حال حاضر درمان قطعی ندارد، اما با انسولین و مراقبت درست، کودک زندگی سالم و طولانی خواهد داشت. پژوهش‌ها برای درمان قطعی ادامه دارد.
آیا کودک دیابتی می‌تواند شیرینی بخورد؟
بله، به مقدار محدود، همراه وعده غذایی و با محاسبه دوز انسولین.
آیا دیابت کودک به خاطر تغذیه بد است؟
دیابت نوع ۱ ربطی به تغذیه یا شیرینی ندارد. دیابت نوع ۲ در نوجوانان با چاقی و کم‌تحرکی مرتبط است.
کودک دیابتی چند بار در روز باید قند بگیرد؟
معمولاً دست‌کم ۴ تا ۶ بار در روز، یا استفاده از سنسور پایش مداوم قند.
جمع‌بندی
بیشتر کودکان دیابتی به نوع ۱ مبتلا هستند که با تشنگی، ادرار زیاد، شب‌ادراری و کاهش وزن شروع می‌شود و درمان آن انسولین است. شمارش کربوهیدرات، پایش منظم قند، آموزش خانواده و مدرسه و پیگیری با فوق تخصص غدد کودکان، به کودک امکان زندگی کاملاً فعال می‌دهد.
دکتر دیابت کودکان در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.
۳۴ پاسخ