دیابت بارداری یکی از شایع‌ترین مشکلات دوران بارداری است و در ایران از هر ده مادر باردار، دست‌کم یک نفر به آن مبتلا می‌شود. شنیدن این تشخیص معمولاً با نگرانی درباره سلامت جنین همراه است، اما واقعیت این است که با کنترل درست قند، بیشتر این مادران بارداری و زایمانی کاملاً سالم دارند. در این راهنما همه آنچه درباره دیابت بارداری باید بدانید، از علت و علائم تا آزمایش، رژیم غذایی، درمان و مراقبت پس از زایمان، را مرور می‌کنیم.
دیابت بارداری چیست و چرا ایجاد می‌شود؟
در نیمه دوم بارداری، جفت هورمون‌هایی ترشح می‌کند که به رشد جنین کمک می‌کنند، اما اثر انسولین را در بدن مادر کم می‌کنند. در بیشتر مادران، لوزالمعده با ساختن انسولین بیشتر این مقاومت را جبران می‌کند. وقتی این جبران کافی نباشد، قند خون بالا می‌رود و دیابت بارداری ایجاد می‌شود. این نوع دیابت معمولاً در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ آشکار می‌شود و پس از زایمان، با خروج جفت، در بیشتر مادران برطرف می‌شود.
دیابت بارداری با دیابتی که پیش از بارداری وجود داشته متفاوت است. اگر قند در اولین آزمایش‌های بارداری خیلی بالا باشد، احتمالاً دیابت از قبل وجود داشته و تشخیص داده نشده بوده است. بارداری در زنانی که از قبل دیابت دارند، نکات خاص خود را دارد که در بارداری در زنان دیابتی توضیح داده‌ایم.
چه کسانی در معرض دیابت بارداری هستند؟
- مادران دارای اضافه وزن یا چاقی پیش از بارداری.
- سن بالای ۳۵ سال.
- سابقه دیابت بارداری در بارداری قبلی.
- سابقه تولد نوزاد بالای ۴ کیلوگرم.
- سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲.
- سندرم تخمدان پلی‌کیستیک.
- بارداری چندقلویی.
با این حال، دیابت بارداری در مادرانی که هیچ‌کدام از این عوامل را ندارند هم دیده می‌شود؛ به همین دلیل آزمایش آن برای همه مادران انجام می‌شود.
علائم دیابت بارداری
بیشتر مادران مبتلا هیچ علامتی ندارند. تشنگی، پرادراری و خستگی که گاهی دیده می‌شود، در بارداری طبیعی هم شایع است و نمی‌توان به آن‌ها تکیه کرد. به همین دلیل آزمایش غربالگری اهمیت حیاتی دارد. علائم احتمالی و آنچه مادران در گروه‌ها و انجمن‌های اینترنتی گزارش می‌کنند را در علائم دیابت بارداری بررسی کرده‌ایم.
آزمایش دیابت بارداری
در ایران، قند ناشتا در اولین ویزیت بارداری اندازه‌گیری می‌شود. اگر ۱۲۶ یا بیشتر باشد، دیابت آشکار و اگر بین ۹۲ تا ۱۲۵ باشد، دیابت بارداری تشخیص داده می‌شود. اگر طبیعی باشد، در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ آزمایش تحمل گلوکز ۷۵ گرمی (OGTT) انجام می‌شود. جدول اعداد و نکات آمادگی برای آزمایش را در آزمایش دیابت بارداری و جدول اعداد آورده‌ایم.
عوارض دیابت بارداری برای جنین و مادر
قند بالای مادر از جفت عبور می‌کند و لوزالمعده جنین را به ساختن انسولین بیشتر وادار می‌کند. نتیجه ممکن است جنین درشت، زایمان سخت، افت قند نوزاد پس از تولد، زردی و مشکلات تنفسی باشد. برای مادر هم خطر پره‌اکلامپسی، سزارین و دیابت نوع ۲ در آینده بیشتر است. همه این عوارض با کنترل قند تا حد زیادی قابل پیشگیری‌اند. توضیح کامل را در عوارض دیابت بارداری بر جنین بخوانید.
رژیم غذایی؛ خط اول درمان
بیشتر مادران مبتلا با رژیم غذایی مناسب و فعالیت بدنی، قندشان کنترل می‌شود. اصول رژیم شامل تقسیم غذا به سه وعده اصلی و دو تا سه میان‌وعده، کربوهیدرات کنترل‌شده و سبوس‌دار، پروتئین کافی و حذف قند و نوشیدنی‌های شیرین است. لیست غذاهای مناسب و نمونه برنامه را در رژیم غذایی دیابت بارداری آورده‌ایم. صبحانه معمولاً سخت‌ترین وعده است و پیشنهادهای ویژه آن در صبحانه دیابت بارداری آمده است.
درمان دارویی
اگر با رژیم و ورزش، قند ناشتا بالای ۹۵ یا قند یک ساعت بعد از غذا بالای ۱۴۰ یا دو ساعت بعد بالای ۱۲۰ بماند، پزشک انسولین شروع می‌کند. انسولین از جفت عبور نمی‌کند و برای جنین ایمن است. در برخی موارد متفورمین هم تجویز می‌شود. جزئیات درمان را در درمان دیابت بارداری ببینید.
باورهای رایج
باورهای زیادی درباره دیابت بارداری وجود دارد؛ مثلاً اینکه دیابت بارداری نشانه جنسیت خاصی از جنین است یا حرکات جنین را کم می‌کند. این باورها را در دیابت بارداری و جنسیت جنین بررسی کرده‌ایم.
پس از زایمان
در بیشتر مادران قند پس از زایمان طبیعی می‌شود، اما باید ۴ تا ۱۲ هفته بعد آزمایش تحمل گلوکز تکرار شود. این مادران تا نیمی از آن‌ها در ۵ تا ۱۰ سال بعد به دیابت نوع ۲ مبتلا می‌شوند؛ پس آزمایش قند هر یک تا سه سال، کاهش وزن و شیردهی که خطر دیابت را کم می‌کند، توصیه می‌شود. در بارداری بعدی هم احتمال تکرار دیابت بارداری زیاد است. درباره پیشگیری در پیشگیری از دیابت نوشته‌ایم.
پزشک دیابت بارداری
متخصص زنان و زایمان پیگیری اصلی را انجام می‌دهد و در صورت نیاز، فوق تخصص پریناتولوژی، فوق تخصص غدد و کارشناس تغذیه هم کمک می‌کنند. برای پیدا کردن پزشک در شهر خود، فهرست پزشک دیابت بارداری خوب در تهران، پزشک دیابت بارداری خوب در قزوین و پزشک دیابت بارداری خوب در مشهد را ببینید.
مراقبت‌های بعد از زایمان
در بیشتر مادران، قند خون بلافاصله بعد از زایمان به حد طبیعی برمی‌گردد و انسولین قطع می‌شود. با این حال، دیابت بارداری نشانه این است که بدن مادر در برابر انسولین حساس‌تر از معمول است. به همین دلیل، توصیه می‌شود ۴ تا ۱۲ هفته بعد از زایمان آزمایش تحمل گلوکز یا قند ناشتا انجام شود تا مشخص شود اختلال قند ادامه دارد یا نه.
پس از آن، آزمایش قند حداقل هر یک تا سه سال تکرار می‌شود. کاهش وزن اضافه، شیردهی، فعالیت بدنی منظم و رژیم غذایی سالم، احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ در سال‌های بعد را به طور قابل توجهی کم می‌کند. پیش از بارداری بعدی هم بهتر است قند خون بررسی شود.
- آزمایش قند ۴ تا ۱۲ هفته بعد از زایمان
- شیردهی در صورت امکان
- کاهش تدریجی وزن اضافه
- بررسی قند پیش از بارداری بعدی
نقش همسر و خانواده
کنترل دیابت بارداری فقط وظیفه مادر نیست. وقتی خانواده در خرید مواد غذایی سالم، آماده کردن میان‌وعده‌ها و همراهی در پیاده‌روی شرکت می‌کنند، پایبندی به برنامه درمان بسیار آسان‌تر می‌شود. حمایت عاطفی هم مهم است؛ نگرانی و استرس بارداری با تشخیص دیابت بیشتر می‌شود و همدلی اطرافیان به مادر کمک می‌کند با آرامش بیشتری درمان را ادامه دهد.
پرسش‌های رایج
آیا دیابت بارداری خطرناک است؟
دیابت بارداری کنترل‌نشده برای جنین و مادر خطر دارد، اما با کنترل قند، بیشتر مادران زایمان سالم و نوزاد سالم دارند.
دیابت بارداری از چه ماهی شروع می‌شود؟
معمولاً از ماه ششم بارداری، یعنی هفته‌های ۲۴ تا ۲۸، آشکار می‌شود؛ هرچند در مادران پرخطر ممکن است زودتر تشخیص داده شود.
آیا دیابت بارداری به نوزاد منتقل می‌شود؟
نوزاد با دیابت به دنیا نمی‌آید، اما ممکن است در ساعات اول افت قند داشته باشد و در آینده خطر چاقی و دیابت در او کمی بیشتر است.
آیا با دیابت بارداری می‌توان زایمان طبیعی کرد؟
بله. نوع زایمان بر اساس وزن جنین و شرایط مامایی تعیین می‌شود و دیابت به تنهایی دلیل سزارین نیست.
آیا دیابت بارداری بعد از زایمان خوب می‌شود؟
در بیشتر مادران بله، اما پیگیری قند پس از زایمان و در سال‌های بعد ضروری است.
جمع‌بندی
دیابت بارداری به دلیل هورمون‌های جفت در نیمه دوم بارداری ایجاد می‌شود و بیشتر بی‌علامت است. آزمایش قند ناشتا در ابتدای بارداری و OGTT در هفته ۲۴ تا ۲۸ آن را تشخیص می‌دهد. رژیم غذایی، فعالیت بدنی و در صورت نیاز انسولین، قند را کنترل و از عوارض جنین و مادر پیشگیری می‌کند.
پزشک دیابت بارداری در شهرهای مختلف
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.
۲ پاسخ