دیابت نوع ۱ چیست؟ علت، علائم و از کجا بفهمیم دیابت نوع یک داریم

دیابت نوع ۱ بیماری‌ای است که معمولاً ناگهان وارد زندگی یک خانواده می‌شود؛ کودکی که چند هفته است زیاد آب می‌خورد و لاغر شده، یا جوانی که با بی‌حالی و استفراغ به اورژانس می‌رسد. این نوع دیابت به سبک زندگی ربطی ندارد و هیچ‌کس مقصر آن نیست. در این مقاله توضیح می‌دهیم دیابت نوع ۱ چطور ایجاد می‌شود، چه علائمی دارد و زندگی با آن چگونه است.

در دیابت نوع ۱ چه اتفاقی می‌افتد؟

دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است. سیستم ایمنی که قرار است بدن را در برابر میکروب‌ها محافظت کند، به اشتباه سلول‌های بتای لوزالمعده را هدف قرار می‌دهد و آن‌ها را از بین می‌برد. این روند ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بی‌صدا ادامه داشته باشد و وقتی حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد سلول‌ها از بین رفتند، علائم ظاهر می‌شوند.

بدون انسولین، سلول‌ها نمی‌توانند از قند استفاده کنند و بدن برای تأمین انرژی به سراغ چربی‌ها می‌رود. شکستن سریع چربی‌ها مواد اسیدی به نام کتون تولید می‌کند که اگر زیاد شوند، به کتواسیدوز دیابتی می‌رسد؛ وضعیتی اورژانسی که درباره آن در کتواسیدوز دیابتی و اسیدی شدن خون نوشته‌ایم.

علت دیابت نوع ۱

علت دقیق هنوز کامل شناخته نشده است. زمینه ژنتیکی نقش دارد، اما بیشتر کودکان مبتلا هیچ خویشاوند دیابتی ندارند. دانشمندان معتقدند عامل محیطی مثل برخی عفونت‌های ویروسی در کسی که زمینه ژنتیکی دارد، واکنش خودایمنی را شروع می‌کند. نکته مهم این است که خوردن شیرینی، چاقی یا رفتار والدین باعث دیابت نوع ۱ نمی‌شود.

علائم دیابت نوع ۱

علائم معمولاً در چند روز تا چند هفته پیشرفت می‌کنند و به همین دلیل با دقت به آن‌ها می‌توان زود متوجه شد:

• تشنگی شدید و نوشیدن مقدار زیادی آب.
• پرادراری، بیدار شدن شبانه برای دستشویی یا شب‌ادراری دوباره در کودکان.
• کاهش وزن سریع با وجود اشتهای زیاد.
• خستگی، ضعف و بی‌حوصلگی.
• تاری دید.
• در مراحل پیشرفته‌تر: تهوع، استفراغ، درد شکم، نفس‌های عمیق و تند و بوی میوه‌ای یا استون در دهان.

از کجا بفهمیم دیابت نوع یک داریم؟

اگر علائم بالا را دارید، ساده‌ترین قدم اندازه‌گیری قند خون است. قند تصادفی بالای ۲۰۰ همراه با علائم، دیابت را نشان می‌دهد. برای تشخیص نوع ۱ از نوع ۲، پزشک به سن، سرعت شروع، وزن و وجود کتون در خون یا ادرار توجه می‌کند و در صورت تردید، آزمایش آنتی‌بادی‌های ضد سلول بتا مثل anti-GAD و سطح C-پپتید را درخواست می‌کند. اگر کودک یا نوجوان علائم دارد، حتماً علائم دیابت در کودکان را هم بخوانید.

درمان دیابت نوع ۱

درمان اصلی و حیاتی دیابت نوع ۱ تزریق انسولین است؛ معمولاً ترکیبی از یک انسولین طولانی‌اثر روزانه و انسولین سریع‌اثر پیش از هر وعده، یا استفاده از پمپ انسولین. پایش منظم قند با دستگاه تست یا سنسور، شمارش کربوهیدرات‌ها و فعالیت بدنی منظم سایر اجزای درمان‌اند. پیشرفت‌های تازه، از انسولین‌های جدید تا سیستم‌های پانکراس مصنوعی، را در درمان دیابت نوع ۱ و جدیدترین روش‌ها مرور کرده‌ایم.

زندگی با دیابت نوع ۱

با درمان درست، افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ تحصیل می‌کنند، ورزش حرفه‌ای انجام می‌دهند، ازدواج می‌کنند و فرزند سالم به دنیا می‌آورند. مهم‌ترین چالش روزمره، پیشگیری از افت قند و یادگیری تنظیم انسولین با غذا و ورزش است. پیگیری منظم با فوق تخصص غدد و آزمایش‌های دوره‌ای چشم، کلیه و تیروئید هم بخشی از زندگی سالم با این بیماری است. برای پیدا کردن پزشک در شهر خود، فهرست فوق تخصص غدد خوب در تهران، فوق تخصص غدد خوب در اردبیل و فوق تخصص غدد خوب در قزوین را ببینید.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

دیابت نوع ۱ بیماری خودایمنی است که در آن سلول‌های سازنده انسولین از بین می‌روند. علائم آن مثل تشنگی، پرادراری و کاهش وزن معمولاً سریع ظاهر می‌شوند و درمان آن تزریق انسولین برای تمام عمر است. با آموزش و پیگیری درست، زندگی کاملاً فعال ممکن است. برای مقایسه با سایر انواع، راهنمای جامع دیابت را ببینید.

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.